کد رهگیری املاک چیست؟ نحوه دریافت و استعلام کد رهگیری

در معاملات خرید، فروش و اجاره ملک، مهم‌ترین نگرانی طرفین قرارداد، اعتبار معامله و امنیت حقوقی آن است. کد رهگیری املاک ابزاری رسمی است که با ثبت قرارداد در سامانه‌های دولتی صادر می‌شود و نشان می‌دهد معامله انجام‌شده تکراری، صوری یا فاقد اعتبار قانونی نیست. بدون این کد، امکان پیگیری حقوقی بسیاری از اختلافات ملکی با محدودیت جدی مواجه می‌شود.

با وجود این، هنوز بسیاری از افراد تصور می‌کنند تنظیم قرارداد دستی یا قولنامه ساده برای معامله ملک کافی است؛ در حالی که نبود کد رهگیری می‌تواند زمینه‌ساز مشکلاتی مانند فروش یا اجاره همزمان یک ملک، انکار قرارداد توسط طرف مقابل یا عدم پذیرش آن در مراجع رسمی شود.

سؤال اصلی اینجاست: کد رهگیری املاک دقیقاً چه نقشی در اعتبار قرارداد دارد و چرا در برخی معاملات، نداشتن آن می‌تواند هزینه‌های سنگینی به همراه داشته باشد؟ در ادامه، به‌صورت دقیق و کاربردی به این موضوع می‌پردازیم.

کد رهگیری املاک چیست؟ و چه ویژگی هایی دارد؟

کد رهگیری املاک شناسه‌ عددی ۱۳ رقمی است که پس از ثبت رسمی قراردادهای خرید، فروش یا اجاره ملک در سامانه‌های معاملاتی کشور صادر می‌شود. این کد نشان می‌دهد که معامله انجام‌شده به‌صورت قانونی ثبت شده و اطلاعات آن در مرجع رسمی قابل بررسی و پیگیری است. صدور کد رهگیری صرفاً پس از ثبت کامل قرارداد و تأیید مشخصات طرفین و ملک امکان‌پذیر است.

کارکرد اصلی کد رهگیری، ایجاد امنیت حقوقی در معاملات ملکی است. با ثبت قرارداد و دریافت این کد، احتمال سوءاستفاده‌هایی مانند فروش یا اجاره همزمان یک ملک، انکار معامله یا اختلاف بر سر مفاد قرارداد به حداقل می‌رسد. به همین دلیل، کد رهگیری هم برای خریدار و مستأجر اطمینان ایجاد می‌کند و هم برای فروشنده و مالک، پشتوانه‌ای رسمی به حساب می‌آید.

علاوه بر منافع طرفین معامله، وجود کد رهگیری باعث افزایش شفافیت در بازار مسکن می‌شود و امکان نظارت دقیق‌تر بر معاملات را برای نهادهای رسمی فراهم می‌کند. به‌واسطه این کد، اطلاعات قرارداد در هر زمان قابل استعلام و بررسی خواهد بود.

مهم‌ترین ویژگی‌های کد رهگیری املاک

• یکتا و غیرقابل تکرار بودن

هر کد رهگیری به‌صورت اختصاصی فقط به یک قرارداد مشخص تعلق می‌گیرد. این ویژگی باعث می‌شود هر معامله ملکی در سامانه قابل ردیابی باشد و امکان ثبت همزمان یک ملک در چند قرارداد از بین برود.

• اطلاع‌رسانی پیامکی به طرفین معامله

پس از ثبت نهایی قرارداد، کد رهگیری برای شماره تلفن خریدار و فروشنده یا موجر و مستأجر ارسال می‌شود. این پیامک به‌منزله تأیید ثبت رسمی معامله است و امکان پیگیری اطلاعات قرارداد را برای طرفین فراهم می‌کند.

• قابلیت تأیید اصالت قرارداد

قراردادهای ثبت‌شده دارای نشانه‌های کنترلی مانند کد دوبعدی (QR) هستند که با اسکن آن می‌توان مشخصات معامله، ملک و طرفین را مشاهده کرد. این موضوع جعل یا دستکاری قرارداد را عملاً غیرممکن می‌کند.

• عدم دریافت هزینه مستقل برای صدور کد رهگیری

صدور کد رهگیری هزینه جداگانه‌ای برای طرفین معامله ندارد و با ثبت الکترونیکی قرارداد صادر می‌شود. این موضوع شامل قراردادهای اجاره و خرید و فروش است و دریافت وجه اضافی تحت عنوان صدور کد، وجاهت قانونی ندارد.

کد رهگیری چه اطلاعاتی را نشان می‌دهد؟

کد رهگیری املاک صرفاً یک عدد نیست، بلکه درگاه دسترسی به اطلاعات ثبت‌شده یک قرارداد ملکی است. پس از ثبت معامله در سامانه، تمام جزئیات مهم قرارداد تحت این کد ذخیره می‌شود و در صورت نیاز، قابل بررسی و استناد خواهد بود. مهم‌ترین اطلاعاتی که از طریق کد رهگیری قابل مشاهده و پیگیری است عبارت‌اند از:

• مشخصات طرفین معامله

در کد رهگیری، اطلاعات هویتی طرفین قرارداد به‌صورت کامل ثبت می‌شود. این اطلاعات شامل نام و نام خانوادگی، شماره ملی و نقش هر شخص در معامله (خریدار، فروشنده، موجر یا مستأجر) است. ثبت دقیق این مشخصات باعث می‌شود امکان انکار قرارداد یا ادعای جعلی بودن امضاها در آینده به حداقل برسد.

• مشخصات ملک

تمام ویژگی‌های اصلی ملک مورد معامله در کد رهگیری درج می‌شود؛ از جمله آدرس دقیق، کد پستی، نوع کاربری ملک، متراژ و سایر مشخصات فنی مؤثر در قرارداد. به‌واسطه این اطلاعات، قرارداد به ملکی مشخص و غیرقابل‌تفسیر متصل می‌شود و احتمال سوءاستفاده یا جایگزینی ملک عملاً از بین می‌رود.

• وضعیت حقوقی ملک

یکی از مهم‌ترین کارکردهای کد رهگیری، نمایش وضعیت حقوقی ملک در زمان انجام معامله است. این بخش نشان می‌دهد ملک مورد نظر در چه شرایطی معامله شده و آیا قرارداد ثبت‌شده با اطلاعات ارائه‌شده توسط طرفین تطابق دارد یا خیر. همین موضوع نقش مهمی در کاهش اختلافات حقوقی و افزایش اعتبار معامله دارد.

• بارکد دوبعدی و اعتبار قضایی

در قراردادهای دارای کد رهگیری، بارکد دوبعدی (QR) درج می‌شود که با اسکن آن می‌توان به اطلاعات ثبت‌شده معامله دسترسی داشت. این بارکد امکان بررسی اصالت قرارداد را فراهم می‌کند و در صورت بروز اختلاف، قرارداد ثبت‌شده همراه با کد رهگیری از اعتبار قابل استناد در مراجع قضایی برخوردار است.

مزایای دریافت کد رهگیری املاک

• جلوگیری از فروش یا اجاره همزمان یک ملک به چند نفر: ثبت معامله در سامانه و صدور کد رهگیری، امکان ثبت قراردادهای تکراری برای یک ملک را از بین می‌برد.
• افزایش اعتبار قانونی قرارداد: قراردادهای دارای کد رهگیری در مراجع رسمی و قضایی معتبرتر بوده و قابلیت استناد بالاتری دارند.
• کاهش ریسک کلاهبرداری و سوءاستفاده: شفاف بودن اطلاعات طرفین و ملک، احتمال جعل قرارداد یا انکار معامله را به حداقل می‌رساند.
• اطمینان از صحت اطلاعات ملک: مشخصات ملک، کد پستی و جزئیات قرارداد به‌صورت دقیق ثبت می‌شود و امکان تفسیر یا تغییر وجود ندارد.
• قابلیت پیگیری و استعلام قرارداد: طرفین معامله می‌توانند در صورت نیاز، اطلاعات قرارداد خود را بررسی و پیگیری کنند.
• حفظ حقوق خریدار، فروشنده، موجر و مستأجر: وجود کد رهگیری، تعهدات طرفین را شفاف کرده و از اختلافات بعدی جلوگیری می‌کند.
• جلوگیری از تغییر یک‌طرفه شرایط قرارداد: پس از ثبت معامله، امکان دبه کردن روی مبلغ، زمان تحویل یا سایر شروط به‌سادگی وجود ندارد.
• افزایش شفافیت در بازار مسکن: ثبت رسمی معاملات، امکان نظارت بهتر و کاهش تخلفات در بازار املاک را فراهم می‌کند.

اهمیت دریافت کد رهگیری املاک در تنظیم اجاره‌نامه

در سال‌های اخیر و هم‌زمان با افزایش هزینه‌های اجاره مسکن، بسیاری از مستأجران برای تأمین ودیعه ناچار به استفاده از تسهیلات بانکی شده‌اند. در چنین شرایطی، ثبت اجاره‌نامه و دریافت کد رهگیری ملک یک الزام عملی و قانونی محسوب می‌شود؛ زیرا بانک‌ها برای پرداخت وام ودیعه مسکن، ارائه اجاره‌نامه دارای کد رهگیری را ضروری می‌دانند.

با این حال، در برخی موارد مشاهده می‌شود که یا مشاوران املاک برای صدور کد رهگیری مبالغ غیرقانونی مطالبه می‌کنند، یا موجر از ثبت اجاره‌نامه در سامانه و دریافت این کد خودداری می‌کند. این رفتار نه‌تنها برخلاف مقررات است، بلکه می‌تواند مستأجر را در فرآیند دریافت وام و پیگیری حقوق قانونی خود با مشکلات جدی مواجه کند.

برای رفع این چالش، امکان ثبت اجاره‌نامه و دریافت کد رهگیری از طریق سامانه‌های رسمی دولتی به آدرس http://www.khodnevis.mrud.ir/ به‌صورت رایگان فراهم شده است تا مستأجران بدون وابستگی به بنگاه‌ها بتوانند قرارداد خود را ثبت کنند. همچنین، بر اساس مقررات موجود، خودداری مشاوران املاک از ثبت قرارداد و صدور کد رهگیری تخلف محسوب می‌شود و می‌تواند منجر به جریمه یا محرومیت از فعالیت شود.

از سوی دیگر، اجاره‌نامه‌ای که فاقد کد رهگیری باشد، در مراجع قضایی با محدودیت‌های جدی مواجه است. در چنین شرایطی، امکان صدور حکم تخلیه برای موجر نیز با مانع روبه‌رو می‌شود؛ موضوعی که نشان می‌دهد کد رهگیری، نه‌تنها از حقوق مستأجر بلکه از حقوق مالک نیز محافظت می‌کند.

در مجموع، دریافت کد رهگیری در تنظیم اجاره‌نامه، شرط اصلی برای اعتبار، شفافیت و قابلیت پیگیری قانونی قرارداد اجاره به شمار می‌رود و نادیده گرفتن آن می‌تواند برای هر دو طرف تبعات حقوقی و مالی به همراه داشته باشد.

کد رهگیری چه نقشی در کاهش ریسک خرید و فروش ملک دارد؟

در معاملات خرید و فروش ملک، بیشترین اختلافات حقوقی مربوط به فروش مال غیر، فروش همزمان یک ملک به چند نفر و انکار معامله است. کد رهگیری دقیقاً در همین نقطه نقش کلیدی ایفا می‌کند؛ زیرا با ثبت مبایعه‌نامه در سامانه رسمی، معامله به یک ملک مشخص و اشخاص معین متصل می‌شود و امکان ثبت قراردادهای موازی از بین می‌رود.

از طرف دیگر، مبایعه‌نامه‌ای که فاقد کد رهگیری باشد، هرچند ممکن است به‌صورت دستی تنظیم شده باشد، اما در صورت بروز اختلاف، اثبات آن زمان‌بر و پرهزینه خواهد بود. در مقابل، قرارداد دارای کد رهگیری به‌دلیل ثبت رسمی اطلاعات، قدرت اثبات بالاتری در مراجع قضایی دارد و فرآیند رسیدگی را ساده‌تر می‌کند.

همچنین در معاملات خرید، بسیاری از مراحل بعدی مانند انتقال سند رسمی، دریافت تسهیلات بانکی یا استعلام‌های ثبتی، بدون وجود قرارداد ثبت‌شده و کد رهگیری با مشکل مواجه می‌شود. به همین دلیل، کد رهگیری در خرید و فروش ملک نه یک گزینه اختیاری، بلکه یک ابزار کنترلی برای کاهش ریسک‌های مالی و حقوقی است.

چه معاملاتی بدون کد رهگیری معتبر نیستند؟

هرچند برخی قراردادهای ملکی ممکن است به‌صورت دستی یا خارج از سامانه تنظیم شوند، اما نبود کد رهگیری باعث می‌شود این معاملات از نظر قانونی و اجرایی با محدودیت‌های جدی مواجه شوند. در عمل، برخی از معاملات بدون کد رهگیری اعتبار و قابلیت استناد کامل ندارند یا حقوق طرفین را به‌درستی تضمین نمی‌کنند.

مهم‌ترین مواردی که بدون کد رهگیری با مشکل اعتبار مواجه می‌شوند عبارت‌اند از:

• اجاره‌نامه‌های مورد استفاده برای دریافت وام ودیعه مسکن

بانک‌ها صرفاً اجاره‌نامه‌هایی را می‌پذیرند که در سامانه ثبت شده و دارای کد رهگیری باشند.

• مبایعه‌نامه‌های خرید  فروش تنظیم‌شده خارج از سامانه

این قراردادها در صورت بروز اختلاف، اثبات دشوارتری دارند و احتمال انکار معامله توسط یکی از طرفین وجود دارد.

• قراردادهایی که برای پیگیری قضایی ارائه می‌شوند

قرارداد فاقد کد رهگیری در مراجع قضایی معمولاً نیاز به بررسی‌های تکمیلی، شهادت و کارشناسی دارد و روند رسیدگی را طولانی می‌کند.

• معاملاتی که مبنای نقل‌وانتقال رسمی سند قرار می‌گیرند

نبود قرارداد ثبت‌شده می‌تواند مراحل اداری و ثبتی انتقال سند را با مشکل مواجه کند.

در نتیجه، هرچند نبود کد رهگیری لزوماً به‌معنای بطلان معامله نیست، اما چنین قراردادی از حمایت کامل قانونی برخوردار نخواهد بود و طرفین را در معرض ریسک‌های مالی و حقوقی قرار می‌دهد.

مراحل دریافت کد رهگیری ملک

کد رهگیری املاک در اغلب معاملات خرید و فروش، توسط مشاوران املاک مجاز و از طریق سامانه‌های رسمی دولتی صادر می‌شود. ثبت قانونی قرارداد و دریافت این کد تنها پس از توافق کامل طرفین معامله امکان‌پذیر است. در برخی معاملات اجاره نیز، موجر و مستأجر می‌توانند بدون مراجعه به بنگاه، مستقیماً اقدام به دریافت کد رهگیری کنند.

دریافت کد رهگیری از طریق مشاور املاک

در معاملات خرید و فروش و بخش زیادی از قراردادهای اجاره، فرآیند دریافت کد رهگیری از طریق مشاور املاک به شکل زیر انجام می‌شود:

مرحله اول: ورود به سامانه ثبت معاملات املاک

پس از انجام توافق نهایی میان طرفین، مشاور املاک باید وارد سامانه ثبت معاملات املاک و مستغلات کشور به نشانی زیر شود:

www.iranamlaak.ir

در این مرحله، مشاور با استفاده از نام کاربری و رمز عبور اختصاصی خود وارد پنل کاربری شده و امکان ثبت قرارداد را خواهد داشت.

مرحله دوم: ثبت اطلاعات ملک و قرارداد

پس از ورود به سامانه، اطلاعات کامل معامله در سیستم ثبت می‌شود. این اطلاعات شامل مشخصات هویتی خریدار و فروشنده یا موجر و مستأجر، آدرس دقیق ملک، کد پستی، نوع قرارداد و شرایط توافق‌شده است.

مرحله سوم: بررسی و تأیید اطلاعات

سامانه ثبت معاملات املاک و مستغلات کشور اطلاعات واردشده را بررسی می‌کند. در صورت صحت اطلاعات و تطابق آن‌ها با مدارک شناسایی طرفین، درخواست ثبت قرارداد تأیید می‌شود. ارائه مدارک هویتی معتبر در این مرحله الزامی است.

مرحله چهارم: صدور کد رهگیری ملک

پس از تأیید نهایی، یک کد رهگیری ۱۳ رقمی به قرارداد اختصاص داده می‌شود و معامله به‌صورت رسمی در سامانه ثبت خواهد شد. این کد به‌عنوان شناسه یکتای قرارداد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مرحله پنجم: تحویل نسخه چاپی قرارداد به طرفین معامله

در پایان، قرارداد ثبت‌شده در سه نسخه چاپ می‌شود. یک نسخه نزد مشاور املاک باقی می‌ماند و دو نسخه دیگر به طرفین معامله تحویل داده می‌شود. در تمامی نسخه‌ها، یک بارکد دوبعدی (QR) درج شده است که با اسکن آن می‌توان مشخصات کامل معامله، آدرس ملک و اطلاعات هویتی طرفین را مشاهده کرد.

دریافت کد رهگیری اجاره‌نامه بدون مراجعه به بنگاه

در قراردادهای اجاره، موجر و مستأجر این امکان را دارند که بدون مراجعه به مشاور املاک، اجاره‌نامه را به‌صورت مستقیم در سامانه رسمی دولت ثبت کنند. این کار از طریق سامانه ثبت قرارداد اجاره مسکن به نشانی زیر انجام می‌شود:

www.khodnevis.mrud.ir

پس از ثبت اطلاعات اجاره‌نامه و تأیید نهایی، کد رهگیری به‌صورت رایگان صادر می‌شود و قرارداد از اعتبار قانونی برخوردار خواهد بود. این روش به‌ویژه برای مستأجرانی که قصد دریافت وام ودیعه مسکن دارند، اهمیت زیادی دارد.

دریافت کد رهگیری برای مبایعه‌نامه املاک قولنامه‌ای

دریافت کد رهگیری برای معاملات املاک قولنامه‌ای نیز امکان‌پذیر است. در این نوع معاملات، مشاوران املاک می‌توانند هم‌زمان با تنظیم مبایعه‌نامه، اطلاعات معامله را در سامانه ثبت معاملات املاک و مستغلات کشور ثبت کرده و کد رهگیری ۱۳ رقمی دریافت کنند.

با ثبت مبایعه‌نامه در سامانه، یک شناسه یکتا به قرارداد اختصاص داده می‌شود که امکان ثبت، استعلام و پیگیری معامله را فراهم می‌کند. این موضوع باعث می‌شود قراردادهای قولنامه‌ای نیز در یک مرجع رسمی ثبت شده و از حالت کاملاً دستی و غیرقابل ردیابی خارج شوند.

البته باید توجه داشت که دریافت کد رهگیری برای املاک قولنامه‌ای به‌معنای تبدیل آن به سند رسمی نیست، اما نقش مهمی در کاهش ریسک معاملات، جلوگیری از فروش همزمان ملک و افزایش قدرت اثبات قرارداد در صورت بروز اختلاف دارد. به همین دلیل، ثبت معاملات املاک قولنامه‌ای همراه با کد رهگیری می‌تواند اطمینان بیشتری برای طرفین ایجاد کند؛ به‌ویژه برای افرادی که نسبت به این نوع معاملات نگرانی دارند.

مدارک لازم برای دریافت کد رهگیری

برای ثبت هرگونه معامله ملکی، اعم از خرید، فروش، اجاره یا رهن، ارائه مدارک شناسایی و اسناد مربوط به ملک به مشاور املاک الزامی است. این مدارک برای ثبت قانونی قرارداد در سامانه ثبت معاملات املاک و مستغلات کشور مورد نیاز هستند و بدون آن‌ها کد رهگیری صادر نخواهد شد.

مدارک هویتی طرفین معامله:

• کارت ملی هوشمند یا شناسنامه
• کارت اقامت برای اتباع خارجی
• هر مدرک معتبر دیگری که هویت طرف معامله را تأیید کند

مدارک مالکیت ملک:

• سند تک‌برگی
• قولنامه معتبر
• بنچاق یا سایر اسناد مرسوم مالکیت

مدارک جانبی در صورت عدم حضور مالک:

• وکالت‌نامه رسمی
• گواهی انحصار وراثت
• هر مدرک مشابه دیگر که حق قانونی برای ثبت معامله را اثبات کند

تاییدیه کد پستی ملک:

• برای ثبت دقیق ملک در سامانه، کد پستی معتبر ملک باید ارائه شود
• این کد به‌عنوان بخشی از اطلاعات شناسایی ملک وارد سامانه می‌شود و اشتباه وارد کردن آن می‌تواند مانع صدور کد رهگیری شود.

روش‌های استعلام کد رهگیری املاک

پس از ثبت قرارداد در سامانه، هر یک از طرفین معامله می‌توانند وضعیت قرارداد و کد رهگیری خود را به‌صورت آنلاین بررسی کنند. برای این کار، مراحل زیر را دنبال کنید:

• مرحله اول: مراجعه به سامانه رسمی

به وب‌سایت ثبت معاملات املاک و مستغلات کشور به نشانی زیر مراجعه کنید:

www.iranamlaak.ir

• مرحله دوم: انتخاب گزینه استعلام

در صفحه اصلی سایت، به بخش «خدمات» بروید و سپس گزینه «استعلام کد رهگیری» را انتخاب کنید.

• مرحله سوم: وارد کردن اطلاعات

در صفحه استعلام، اطلاعات زیر را وارد کنید:

کد ملی طرف مربوطه (خریدار یا فروشنده / مالک یا مستأجر)

کد رهگیری ۱۳ رقمی که در قرارداد درج شده است

• مرحله چهارم: مشاهده و پیگیری وضعیت قرارداد

اگر اطلاعات وارد شده صحیح باشد:

سامانه، قرارداد مربوطه را نمایش می‌دهد

امکان چاپ یک نسخه از قرارداد برای طرفین معامله نیز وجود دارد

وضعیت ثبت معامله به‌طور کامل قابل بررسی است و از صحت قانونی آن اطمینان حاصل می‌شود

هزینه دریافت کد رهگیری چقدر است؟

دریافت کد رهگیری برای طرفین معامله رایگان است و بنگاه‌های املاک نمی‌توانند بابت صدور آن از خریدار، فروشنده، موجر یا مستأجر وجه دریافت کنند. هزینه‌ای که برای ثبت قرارداد در سامانه و صدور کد رهگیری توسط مشاوران املاک پرداخت می‌شود، طبق تعرفه دولتی مشخص شده و نباید به مشتری منتقل گردد. این موضوع به طرفین معامله اطمینان می‌دهد که دریافت کد رهگیری، حق قانونی و رایگان آن‌هاست.

سخن پایانی

کد رهگیری املاک، شناسه قانونی و یکتای هر معامله ملکی است که ثبت قرارداد را رسمی و قابل پیگیری می‌کند. دریافت این کد، چه در خرید و فروش و چه در اجاره و رهن، از ریسک‌های حقوقی و مالی مانند فروش همزمان ملک یا انکار قرارداد جلوگیری می‌کند و به طرفین معامله اطمینان کامل می‌دهد. ثبت معاملات در سامانه‌های رسمی، همراه با مدارک هویتی و مالکیت معتبر، نه تنها ضمانت قانونی قرارداد را افزایش می‌دهد، بلکه امکان استعلام و پیگیری آنلاین معامله را نیز فراهم می‌کند.

با وجود رایگان بودن دریافت کد رهگیری برای طرفین معامله و اهمیت بالای آن در اثبات و اعتبار قرارداد، توجه به ثبت قانونی و استفاده از سامانه‌های رسمی همچنان مهم‌ترین گام برای انجام معاملات امن و شفاف در بازار املاک کشور است.